คาร์บอนของรถบริษัทกับรถรับเหมา ใครรับผิดชอบ  คำตอบไม่ได้อยู่ที่ว่า “รถเป็นของใคร” เพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูขอบเขตการรายงานและเจ้าของข้อมูล

ก่อนตอบว่าใครรับผิดชอบ ต้องแยก 2 เรื่องออกจากกัน

                 คำว่า “ใครรับผิดชอบคาร์บอน?” มักถูกใช้ปนกันสองความหมาย ได้แก่ หนึ่ง ใครเป็นผู้รายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกใน Inventory ขององค์กร และสอง ใครเป็นผู้รับผิดชอบเก็บ ส่ง ตรวจสอบ และอนุมัติข้อมูลกิจกรรมขนส่ง   สองเรื่องนี้สัมพันธ์กัน แต่ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน การจำแนก Scope ขึ้นอยู่กับขอบเขตองค์กรและหลักเกณฑ์ที่ใช้ ขณะที่ Data Owner เป็นเรื่องของ Governance ภายในและข้อตกลงกับ Transport Partner

               ดังนั้นบริษัทไม่ควรจบคำถามเพียงว่า “รถเป็นของผู้รับเหมา เพราะฉะนั้นไม่ใช่ข้อมูลของเรา” เพราะหากองค์กรซื้อบริการขนส่ง กิจกรรมดังกล่าวสามารถเป็นส่วนหนึ่งของ Value Chain Emissions และยังเป็นข้อมูลสำคัญในการบริหารต้นทุนและประสิทธิภาพ

รถบริษัท: โดยหลักทั่วไปเชื่อมกับ Scope 1 เมื่อองค์กรเป็นเจ้าของหรือควบคุมแหล่งปล่อย

                 GHG Protocol อธิบายว่า Direct GHG Emissions คือ การปล่อยจากแหล่งที่องค์กรเป็นเจ้าของหรือควบคุม และ Scope 1 ครอบคลุมการปล่อยโดยตรงดังกล่าว สำหรับรถขนส่งที่องค์กรเป็นเจ้าของหรือควบคุมและมีการเผาไหม้เชื้อเพลิง การปล่อยจากการใช้เชื้อเพลิงจึงโดยหลักทั่วไปถูกจัดเป็น Scope 1 ตามขอบเขตการรวมบัญชีที่องค์กรเลือกใช้  TGO อธิบาย Scope I ใน Carbon Footprint for Organization ว่าครอบคลุม Direct Emissions จากกิจกรรมขององค์กร เช่น การใช้พาหนะขององค์กรที่องค์กรเป็นเจ้าของเอง ซึ่งสอดคล้องกับหลักการข้างต้น

รถรับเหมา: โดยทั่วไปเป็นการปล่อยทางอ้อมของผู้ซื้อบริการขนส่ง

             เมื่อการขนส่งดำเนินการโดยผู้ให้บริการภายนอกซึ่งองค์กรไม่ได้เป็นเจ้าของหรือควบคุมแหล่งปล่อย การปล่อยนั้นเป็น Direct Emissions ของผู้ให้บริการตามขอบเขตของเขา แต่สำหรับบริษัทที่ซื้อบริการขนส่ง การปล่อยที่เกี่ยวข้องสามารถอยู่ใน Scope 3 ตามประเภทกิจกรรมและขอบเขตการรายงานที่ใช้

            GHG Protocol ระบุว่า Scope 3 รวม Transport-related activities ในยานพาหนะที่ไม่ได้เป็นเจ้าของหรือควบคุมโดยองค์กรผู้รายงาน และแนวทาง Category 4 ครอบคลุม Third-party transportation and distribution services ที่องค์กรซื้อ รวมถึง Inbound, Outbound บางกรณี และการขนส่งระหว่างสถานที่ของบริษัทโดยผู้ให้บริการภายนอก

อย่าใช้คำว่า “รถใคร คนนั้นรับผิดชอบทั้งหมด”

            ในเชิงบัญชีก๊าซเรือนกระจก กิจกรรมเดียวกันสามารถปรากฏต่าง Scope ใน Inventory ของคนละบริษัทได้ ตัวอย่างเช่น น้ำมันที่เผาไหม้โดยรถของ Carrier อาจเป็น Scope 1 ของ Carrier แต่การขนส่งบริการเดียวกันสามารถเป็น Scope 3 ของลูกค้าที่ซื้อบริการ ดังนั้นจึงต้องระบุให้ชัดว่ากำลังมองจาก Inventory ขององค์กรใด

สรุปภาพง่าย: รถบริษัท vs รถรับเหมา

ปัญหาจริงของหลายองค์กร คือไม่มี “เจ้าของข้อมูล”

ต่อให้เข้าใจ Scope ถูกต้อง หากไม่มีคนรับผิดชอบข้อมูล ตัวเลขก็ยังไม่พร้อมใช้ ปัญหาที่พบบ่อยคือ Logistics มีข้อมูล Trip, Fleet มีข้อมูลรถ, Accounting มีข้อมูลค่าขนส่ง, ESG มีสูตรคาร์บอน และ Transport Partner มีข้อมูลระยะทางหรือเชื้อเพลิง แต่ไม่มีใครเป็นเจ้าของภาพรวม

Data Owner ไม่จำเป็นต้องเป็นคนเดียวที่กรอกข้อมูลทั้งหมด แต่ต้องมีผู้รับผิดชอบต่อ Definition, Completeness, Timeliness และการอนุมัติข้อมูล

ควรกำหนด Data Owner อย่างไร

Transport Partner ควรส่งข้อมูลอะไรกลับมา

แทนที่จะขอเพียง Invoice หรือ POD องค์กรที่ต้องการบริหาร Cost และ Carbon ควรกำหนด Minimum Transport Data Standard ให้คู่ค้าส่งข้อมูลในโครงสร้างเดียวกัน

• Carrier ID / ชื่อผู้ให้บริการ
• Trip ID / Shipment ID
• วันที่และเวลาเริ่ม-จบงาน
• ทะเบียนรถและประเภทรถ
• ชนิดเชื้อเพลิงหรือพลังงาน
• Actual Distance
• น้ำหนักหรือปริมาตรสินค้า
• จำนวนจุดส่ง
• สถานะงาน / Delivery Result
• Fuel Consumption หากสามารถเก็บได้
• Empty Run / Backhaul Data หากอยู่ในขอบเขตที่ตกลง

มาตรฐานข้อมูลควรกำหนดมากกว่าแค่ชื่อคอลัมน์

       เอกสาร MoveMax ระบุ Framework ที่รองรับการบริหารรถองค์กร/รถภายนอก การบริหารทีมรถร่วมภายนอก การรวบรวมคำสั่งซื้อ/คำสั่งขนส่ง การจัดเที่ยว วางแผนรถ/คนขับ มอนิเตอร์สถานะ การส่งงานผ่าน Mobile รวมถึง Data Analytics และ Dashboard แบบ Real-time   ในเชิง Data Governance จุดแข็งของแนวทางนี้คือไม่ต้องแยกข้อมูล Own Fleet กับ Subcontractor ออกเป็นคนละโลก แต่สามารถกำหนดโครงสร้าง Trip, Vehicle, Carrier, Driver และ Delivery Status ให้ใช้มาตรฐานเดียวกันได้

ประโยชน์ของการใช้มาตรฐานข้อมูลเดียวกัน

• เปรียบเทียบต้นทุน Own Fleet กับ Subcontractor ได้บนฐานข้อมูลเดียวกัน
• วัด On-time Delivery, Distance, Utilization และ Cost per Trip ได้สม่ำเสมอ
• ลดเวลารวมไฟล์จากหลาย Carrier
• ตรวจสอบย้อนหลังได้ว่า Trip ใดใช้รถอะไรและผู้ให้บริการรายใด
• เตรียม Activity Data สำหรับ Carbon Footprint และ Scope 3 ได้ง่ายขึ้น
• ใช้ข้อมูลเพื่อเจรจา SLA และพัฒนา Transport Partner ได้อย่างมีหลักฐาน

Checklist: Transport Partner Data ของคุณพร้อมหรือยัง

• มี Carrier ID และ Trip ID ที่ใช้ร่วมกันทุกฝ่ายหรือไม่?
• ผู้รับเหมาทุกรายส่ง Vehicle Type และ Actual Distance หรือไม่?
• หน่วยน้ำหนัก ระยะทาง และเชื้อเพลิงเป็นมาตรฐานเดียวกันหรือไม่?
• แยก Own Fleet กับ Subcontractor ได้โดยไม่ต้องรวมไฟล์ด้วยมือหรือไม่?
• สามารถย้อนจากตัวเลขรายงานไปยัง Trip และ Carrier ต้นทางได้หรือไม่?
• มีผู้รับผิดชอบอนุมัติและตรวจความครบของข้อมูลหรือไม่?

FAQ 

รถบริษัทปล่อยคาร์บอนเป็น Scope ไหน?

             โดยหลักทั่วไป การปล่อยโดยตรงจากรถที่องค์กรเป็นเจ้าของหรือควบคุมอยู่ใน Scope 1 ตามขอบเขตองค์กรและ Consolidation Approach ที่ใช้

รถรับเหมาปล่อยคาร์บอนเป็น Scope ไหน?

            สำหรับผู้ให้บริการที่เป็นเจ้าของหรือควบคุมรถ การปล่อยจากรถเป็น Direct Emissions ของผู้ให้บริการ ส่วนบริษัทที่ซื้อบริการขนส่งสามารถมีการปล่อยที่เกี่ยวข้องใน Scope 3 ตามประเภทกิจกรรมและขอบเขตการรายงาน

บริษัทต้องเก็บข้อมูลรถรับเหมาหรือไม่?

           หากต้องการบริหารต้นทุน ประสิทธิภาพ Green Logistics หรือ Scope 3 ควรกำหนดข้อมูลขั้นต่ำที่ Transport Partner ต้องส่งกลับ

Data Owner ควรเป็นฝ่ายไหน?

          ไม่มีคำตอบเดียว ควรแบ่งตามชุดข้อมูล เช่น Logistics ดู Trip, Fleet ดู Vehicle, Procurement ดู Carrier และ ESG ดู Methodology โดยมีผู้อนุมัติข้อมูลที่ชัดเจน

MoveMax ช่วยเรื่องรถรับเหมาอย่างไร?

          ข้อมูลผลิตภัณฑ์ MoveMax ระบุการบริหารรถองค์กร/รถภายนอก ทีมรถร่วมภายนอก Operations, Mobile Status และ Data Analytics ทำให้องค์กรสามารถบริหารข้อมูลรถหลายประเภทในระบบเดียวกัน

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

📞 โทร: 095-526-5898 | 095-798-9568

📲 Line: @movemax

🌐 Website: www.movemax.me