พ.ร.บ.โลกร้อนกำลังมา ธุรกิจขนส่งต้องเตรียมตัวอย่างไร? เมื่อข้อมูล Logistics กำลังกลายเป็นข้อมูล Carbon

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ได้เป็นเพียงประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อ ต้นทุน การแข่งขัน การบริหาร Supply Chain และการดำเนินธุรกิจ

            ประเทศไทยกำลังผลักดัน ร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. …. หรือที่หลายคนเรียกกันว่า “พ.ร.บ.โลกร้อน” เพื่อสร้างกลไกในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รวมถึงสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ  สำหรับธุรกิจขนส่งสินค้า โรงงาน ศูนย์กระจายสินค้า ผู้ผลิต Distributor รวมถึงองค์กรที่มีรถขนส่งสินค้าเป็นของตัวเอง สิ่งที่ควรเริ่มตั้งแต่วันนี้จึงไม่ใช่เพียงการถามว่า   “กฎหมายจะเริ่มบังคับใช้เมื่อไร?”   แต่ควรถามว่า   “ถ้าวันหนึ่งองค์กรต้องแสดงข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการขนส่ง เรามีข้อมูลพร้อมหรือยัง?”   ข้อมูลจากกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมระบุว่า ร่างกฎหมายดังกล่าวมี 205 มาตรา 14 หมวด และกำลังอยู่ในกระบวนการพิจารณาร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา โดยมีทั้งกลไกด้านการลดก๊าซเรือนกระจก การปรับตัวต่อผลกระทบ และการเงินด้านภูมิอากาศ

           ทำไม “พ.ร.บ.โลกร้อน” จึงเกี่ยวข้องกับธุรกิจขนส่ง?

           การขนส่งเป็นกิจกรรมที่มีการใช้พลังงานอย่างต่อเนื่อง รถขนส่งแต่ละคันมีทั้งระยะทางการวิ่ง การใช้เชื้อเพลิง น้ำหนักสินค้า จำนวนเที่ยว และรูปแบบการใช้งานที่แตกต่างกัน   ดังนั้น ทุกเที่ยวขนส่งจึงไม่ได้สร้างเพียง “ต้นทุนค่าขนส่ง” แต่ยังมี ข้อมูลกิจกรรมที่สามารถนำไปใช้เป็นพื้นฐานในการประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจก  ในอนาคต ความสามารถในการตอบคำถามเหล่านี้อาจมีความสำคัญมากขึ้น เช่น

• รถแต่ละคันวิ่งกี่กิโลเมตร?
• ใช้น้ำมันหรือพลังงานประเภทใด?
• ขนส่งสินค้าน้ำหนักเท่าใด?
• มีรถเที่ยวเปล่ากี่เที่ยว?
• ระยะทางใดเป็นระยะทางที่ไม่ได้สร้างรายได้?
• รถบริษัทและรถผู้รับเหมามีประสิทธิภาพแตกต่างกันอย่างไร?
• การขนส่งขององค์กรสร้าง CO₂e เท่าใด?

             หากข้อมูลเหล่านี้ยังกระจัดกระจายอยู่ใน Excel กระดาษ GPS หลายระบบ หรืออยู่กับพนักงานแต่ละคน การนำข้อมูลมาวิเคราะห์ย้อนหลังจะยิ่งซับซ้อนขึ้นเมื่อปริมาณงานเพิ่มขึ้น Carbon Footprint ของธุรกิจขนส่ง เริ่มต้นจาก “ข้อมูล”   หลายองค์กรพูดถึง Net Zero, ESG หรือ Carbon Footprint แต่จุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุดคือ Activity Data หรือข้อมูลกิจกรรมจริง  สำหรับงานขนส่ง ข้อมูลที่ควรเริ่มจัดเก็บอย่างเป็นระบบ ได้แก่

              1. ข้อมูลรถขนส่ง   ควรทราบว่ารถคันใดเป็นรถประเภทใด ใช้เชื้อเพลิงหรือพลังงานประเภทใด และถูกนำไปใช้ในงานประเภทไหน   เพราะรถ 4 ล้อ รถ 6 ล้อ รถ 10 ล้อ หรือรถหัวลากมีรูปแบบการใช้พลังงานและความสามารถในการบรรทุกแตกต่างกัน

             2. ระยะทางจริงของแต่ละเที่ยว  ไม่ควรมีเพียงระยะทางตามแผน แต่ควรสามารถเปรียบเทียบกับระยะทางที่เกิดขึ้นจริง เพื่อดูว่ามีการวิ่งอ้อม เปลี่ยนเส้นทาง หรือเดินรถโดยไม่จำเป็นหรือไม่

            3. จำนวนเที่ยวขนส่ง  จำนวนเที่ยวคือหนึ่งในตัวแปรสำคัญของทั้งต้นทุนและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก  หากสามารถรวมงานจาก 10 เที่ยวให้เหลือ 8 เที่ยวได้โดยยังรักษาระดับการให้บริการ ก็อาจช่วยลดทั้งต้นทุนและกิจกรรมการใช้พลังงานไปพร้อมกัน

          4. น้ำหนักและปริมาณสินค้า  รถหนึ่งคันอาจบรรทุกเต็มประสิทธิภาพ หรืออาจวิ่งออกจากคลังด้วยพื้นที่ว่างจำนวนมาก

ดังนั้น การมองเพียงจำนวนรถไม่เพียงพอ แต่ควรดู Load Utilization หรืออัตราการใช้ความสามารถในการบรรทุก ประกอบด้วย

          5. ปริมาณเชื้อเพลิง  หากองค์กรสามารถเชื่อมโยงข้อมูลน้ำมันกับรถและเที่ยวขนส่งได้ จะทำให้การวิเคราะห์ประสิทธิภาพการใช้พลังงานมีความละเอียดมากขึ้น

           6. รถเที่ยวเปล่า หรือ Empty Run  รถที่วิ่งโดยไม่มีสินค้าไม่ได้สร้างรายได้ แต่ยังคงมีค่าน้ำมัน ค่าแรง ค่าสึกหรอ และการใช้พลังงานเกิดขึ้น

การลด Empty Run จึงเป็นหนึ่งในมาตรการที่สามารถช่วยทั้งเรื่อง Cost Efficiency และ Green Logistics

            7. ข้อมูลรถผู้รับเหมา  สำหรับธุรกิจที่ใช้ Subcontractor หรือ 3PL จำนวนมาก ข้อมูลเหล่านี้ไม่ควรอยู่กับผู้รับเหมาขนส่งเพียงฝ่ายเดียว

องค์กรควรกำหนดมาตรฐานข้อมูล เช่น ทะเบียนรถ ประเภทรถ งานที่รับผิดชอบ ระยะทาง และสถานะการขนส่ง เพื่อให้สามารถนำกลับมาวิเคราะห์ในภาพรวมของ Supply Chain ได้

Carbon Tax, ETS และ Carbon Footprint ต่างกันอย่างไร?

            หนึ่งในเรื่องที่ผู้ประกอบการควรเริ่มทำความเข้าใจคือ เครื่องมือด้านคาร์บอนไม่ได้มีเพียงเรื่องเดียว   Carbon Footprint คือการประเมินปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรม ผลิตภัณฑ์ หรือองค์กร   Carbon Tax เป็นแนวคิดการกำหนดต้นทุนหรือภาษีโดยอิงกับการปล่อยคาร์บอนตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด   ส่วน ETS หรือ Emissions Trading System เป็นระบบที่เกี่ยวข้องกับสิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและการซื้อขายสิทธิตามกรอบที่กำหนด   ร่างกฎหมายของไทยกำลังพัฒนากลไกที่เกี่ยวข้องกับการลดก๊าซเรือนกระจกและเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ ดังนั้นองค์กรไม่ควรรอจนกฎเกณฑ์ทุกอย่างเสร็จสมบูรณ์แล้วจึงเริ่มจัดข้อมูล แต่ควรเริ่มสร้าง Data Readiness ตั้งแต่วันนี้

Green Logistics ไม่ได้หมายถึงการเปลี่ยนเป็นรถ EV อย่างเดียว

เมื่อพูดถึง Green Logistics หลายคนมักนึกถึงรถ EV เป็นอันดับแรก    รถพลังงานสะอาดเป็นหนึ่งในแนวทางที่สำคัญ แต่ไม่ได้หมายความว่าธุรกิจต้องเปลี่ยนรถทั้ง Fleet ก่อนจึงจะเริ่มลดคาร์บอนได้   ยังมีอีกหลายเรื่องที่สามารถเริ่มทำได้จากการบริหารงานขนส่ง เช่น

• ลดเส้นทางซ้ำซ้อน
• ลดรถวิ่งเที่ยวเปล่า
• เพิ่ม Load Utilization
• รวมคำสั่งซื้อที่สามารถส่งร่วมกัน
• เลือกประเภทรถให้เหมาะกับสินค้า
• วางลำดับจุดส่งให้เหมาะสม
• ลดระยะทางรวม
• ลดการส่งซ้ำจาก Delivery Failure
• วิเคราะห์ประสิทธิภาพของรถแต่ละคัน
• เปรียบเทียบประสิทธิภาพรถบริษัทกับ Subcontractor

นี่คือจุดที่ Logistics Optimization และ Carbon Reduction สามารถเดินไปพร้อมกันได้

MoveMax ช่วยธุรกิจเตรียมข้อมูล Green Logistics อย่างไร?

          MoveMax เป็นระบบบริหารงานขนส่งที่เชื่อมโยงการวางแผน การจัดรถ การสั่งงาน การติดตาม และ Data Analytics เข้าด้วยกัน ผ่านองค์ประกอบอย่าง  Operations App, Driver App, AI Planning และระบบวิเคราะห์ข้อมูล    แนวทางสามารถแบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอนสำคัญ

          Measure — ทำให้กิจกรรมขนส่งวัดได้    เริ่มจากรวบรวมข้อมูลคำสั่งซื้อ รถ คนขับ เที่ยวขนส่ง จุดส่ง ระยะทาง และสถานะงานให้อยู่ในระบบ

เมื่อข้อมูลเกิดขึ้นในรูปแบบ Digital ตั้งแต่ต้น จะช่วยลดปัญหาการตามข้อมูลย้อนหลังจากหลายแหล่ง

         Manage — บริหารข้อมูลในมาตรฐานเดียวกัน    รถบริษัท รถผู้รับเหมา และงานขนส่งแต่ละประเภทควรถูกจัดเก็บด้วยโครงสร้างข้อมูลเดียวกัน

สิ่งนี้จะทำให้องค์กรมองเห็นภาพรวมของการปฏิบัติงานได้ง่ายกว่าเดิม

          Reduce — ลดกิจกรรมที่ไม่จำเป็น   AI Route Planning สามารถนำมาใช้ช่วยวางแผนการจัดรถและลำดับจุดส่งตามเงื่อนไขของงาน เพื่อค้นหาแผนขนส่งที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น   เป้าหมายไม่ใช่เพียง “หาระยะทางที่สั้นที่สุด” แต่ต้องพิจารณาร่วมกับน้ำหนักสินค้า ความจุรถ เวลา และข้อจำกัดในการส่งสินค้า  เมื่อสามารถลดระยะทางที่ไม่จำเป็น ลดจำนวนเที่ยว หรือเพิ่มประสิทธิภาพการบรรทุกได้ ก็มีโอกาสลดทั้งต้นทุนและกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการปล่อยไปพร้อมกัน

           Report — เปลี่ยน Logistics Data เป็นข้อมูลสำหรับการตัดสินใจ   เมื่อข้อมูลอยู่ในระบบเดียวกัน ผู้บริหารสามารถนำไปวิเคราะห์ต่อ เช่น

• ระยะทางรวม
• จำนวนเที่ยว
• Cost per Trip
• Cost per Kilometer
• Load Utilization
• Empty Run
• On-time Delivery
• ประสิทธิภาพรถแต่ละคัน
• ประสิทธิภาพผู้รับเหมาขนส่ง

และสามารถนำ Activity Data ที่เหมาะสมไปต่อยอดร่วมกับ Emission Factor และมาตรฐานการคำนวณขององค์กร เพื่อพัฒนาการวิเคราะห์ Carbon Footprint หรือ CO₂e ต่อไป     MoveMax จึงไม่ได้ควรถูกมองว่าเป็นเพียงระบบติดตามรถ แต่เป็น Logistics Data Infrastructure ที่ช่วยให้องค์กรมีข้อมูลสำหรับการบริหารต้นทุน ประสิทธิภาพ และ Green Logistics ในระบบเดียว

              5 สิ่งที่ธุรกิจควรเริ่มทำตั้งแต่วันนี้

             หากองค์กรมีรถขนส่งสินค้า หรือซื้อบริการขนส่งจากผู้รับเหมาเป็นจำนวนมาก สามารถเริ่มเตรียมตัวได้โดยไม่ต้องรอให้กฎหมายมีผลบังคับใช้

              1.ตรวจสอบว่ามีข้อมูลการขนส่งอะไรอยู่แล้ว   รวบรวมข้อมูลจาก TMS, ERP, WMS, GPS, Excel, Fuel Card และผู้รับเหมา แล้วดูว่าข้อมูลส่วนใดยังขาด

              2.กำหนด Data Owner   กำหนดให้ชัดว่า Logistics, Fleet, Finance, ESG หรือ IT ฝ่ายใดเป็นเจ้าของข้อมูลแต่ละชุด

              3.เริ่มเก็บข้อมูลระดับ Trip    อย่ามีเพียงข้อมูลรวมรายเดือน เพราะการลงรายละเอียดถึงระดับเที่ยวช่วยให้ตรวจสอบสาเหตุและย้อนกลับไปยังต้นทางของข้อมูลได้

             4. สร้าง Baseline     เริ่มจากดูจำนวนรถ จำนวนเที่ยว ระยะทาง การใช้น้ำมัน Load Utilization และ Empty Run ในปัจจุบัน

เมื่อมี Baseline แล้วจึงตั้งเป้าหมาย เช่น ลดระยะทางรวม ลด Empty Run หรือเพิ่ม Utilizatio

             5.เชื่อมเรื่อง Cost กับ Carbon   วิธีที่ทำให้โครงการ Green Logistics เดินหน้าได้ง่ายขึ้น คือไม่มองคาร์บอนแยกออกจากธุรกิจ   ระยะทางที่ลดลงอาจหมายถึงทั้งน้ำมันที่ลดลง ต้นทุนที่ลดลง และกิจกรรมที่สร้างการปล่อยลดลงในเวลาเดียวกัน

              อย่ารอให้ต้องใช้ข้อมูล แล้วค่อยเริ่มเก็บข้อมูล

             สิ่งที่สร้างย้อนหลังได้ยากที่สุดไม่ใช่ Dashboard แต่คือ ข้อมูลกิจกรรมที่ไม่เคยถูกบันทึก  หากอีก 1–2 ปีข้างหน้า ลูกค้ารายใหญ่ คู่ค้าต่างประเทศ ฝ่าย ESG หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องการข้อมูลย้อนหลัง การเริ่มต้นเก็บข้อมูลในวันนั้นอาจช้าเกินไป   องค์กรจึงควรเริ่มสร้าง Digital Logistics Data ตั้งแต่วันนี้ เพื่อเตรียมพร้อมทั้งสำหรับ   Carbon Footprint, ESG, Scope 3, Green Logistics และเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ

             MoveMax — จาก Transportation Management สู่ Green Logistics   อนาคตของระบบบริหารขนส่งจะไม่ได้มีหน้าที่เพียงตอบว่า   “รถอยู่ที่ไหน?”     แต่ต้องสามารถตอบได้ว่า   “รถคันนี้วิ่งงานอะไร ใช้ทรัพยากรเท่าไร สร้างต้นทุนเท่าไร และเราจะทำให้เที่ยวถัดไปมีประสิทธิภาพมากกว่าเดิมได้อย่างไร?”  MoveMax ช่วยให้องค์กรเริ่มต้นจากสิ่งสำคัญที่สุด นั่นคือการทำให้ ข้อมูลการขนส่งอยู่ในระบบ วัดผลได้ วิเคราะห์ได้ และตรวจสอบย้อนหลังได้   เพราะ Green Logistics ที่เกิดขึ้นจริง ไม่ได้เริ่มจากรายงาน ESG    แต่เริ่มตั้งแต่วันที่รถออกจากคลัง

เริ่มเตรียมธุรกิจขนส่งของคุณให้พร้อมตั้งแต่วันนี้

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ พ.ร.บ.โลกร้อนและธุรกิจขนส่ง

             พ.ร.บ.โลกร้อนมีผลบังคับใช้แล้วหรือยัง   

               ณ เดือนสิงหาคม 2569 ยังอยู่ในสถานะร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และอยู่ในกระบวนการพิจารณาร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา จึงควรติดตามประกาศและรายละเอียดจากหน่วยงานภาครัฐอย่างต่อเนื่อง

               ธุรกิจขนส่งควรเริ่มเก็บข้อมูลอะไร?

                ควรเริ่มจากข้อมูลรถ ประเภทรถ เชื้อเพลิง ระยะทาง จำนวนเที่ยว น้ำหนักสินค้า Load Utilization รถเที่ยวเปล่า และข้อมูลผู้รับเหมาขนส่ง

               ใช้ GPS อย่างเดียวเพียงพอหรือไม่?

               GPS มีประโยชน์เรื่องตำแหน่งและระยะทาง แต่การวิเคราะห์ Green Logistics ต้องเชื่อมกับข้อมูลคำสั่งซื้อ รถ เที่ยวขนส่ง น้ำหนักสินค้า การใช้เชื้อเพลิง และข้อมูล Operation ด้วย

             MoveMax คำนวณ Carbon Footprint ได้หรือไม่?

             ข้อมูลจากระบบบริหารขนส่งสามารถใช้เป็น Activity Data เพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์ Carbon Footprint ได้ แต่การคำนวณอย่างเป็นทางการต้องใช้ Emission Factor ขอบเขต และมาตรฐานการคำนวณที่องค์กรเลือกใช้อย่างเหมาะสม

             การลดระยะทางช่วยลดคาร์บอนได้หรือไม่?

โดยหลักการ การลดการเดินรถที่ไม่จำเป็นและลดการใช้เชื้อเพลิงย่อมช่วยลดกิจกรรมที่ก่อให้เกิดการปล่อย ดังนั้น Route Optimization จึงเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญของ Green Logistics  

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

📞 โทร: 095-526-5898 | 095-798-9568

📲 Line: @movemax

🌐 Website: www.movemax.me